Τα ΝΕΑ - Τεχνολογία

Ο Άρης είναι έτοιμος για την πρεμιέρα του 2ου γύρου και το εντός έδρας ντέρμπι κόντρα στον Ολυμπιακό.

Η ομάδα της Θεσσαλονίκης ολοκλήρωσε την προετοιμασία της σήμερα το πρωί και για ακόμη μία φορά ο Μανόλο Χιμένεθ αποφάσισε να μην γίνει γνωστή η αποοτολή, όπως και στα τρία προηγούμενα ματς για πρωτάθλημα και Κύπελλο.

Οι δεδομένοι απόντες είναι οι τραυματίες Αλφαρέλα, Σούντμπεργκ, Φαμπιάνο, Μεντίλ και Δώνης, αποτελώντας μακροχρόνιες απουσίες για τον Ανδαλουσιανό τεχνικό.

Δεν υπάρχει διαθήκη και αναρωτιέστε ποιος δικαιούται την περιουσία; Ο ελληνικός νόμος καθορίζει με σαφήνεια ποιοι συγγενείς κληρονομούν, σε ποια σειρά και με ποια ποσοστά.

Όταν κάποιος πεθαίνει χωρίς να έχει αφήσει διαθήκη, η περιουσία του διανέμεται βάσει της «νόμιμης διαδοχής». Δηλαδή, ακολουθείται η σειρά συγγένειας που προβλέπει ο Αστικός Κώδικας. Οι συγγενείς κατατάσσονται σε «τάξεις», με κάθε τάξη να προηγείται της επόμενης.

1η Τάξη: Σύζυγος και παιδιά

Εάν ο θανών είχε σύζυγο και παιδιά, η περιουσία κατανέμεται ως εξής:

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

• Ο σύζυγος λαμβάνει το 1/4 της περιουσίας.
• Τα παιδιά μοιράζονται τα 3/4 εξίσου. Αν κάποιο παιδί έχει πεθάνει, το μερίδιό του περνά στα δικά του παιδιά (τα εγγόνια).

2η Τάξη: Γονείς και αδέλφια

Αν δεν υπάρχουν παιδιά, τότε κληρονομούν οι πλησιέστεροι συγγενείς αυτής της τάξης:

• Οι γονείς, οι αδελφοί και οι απόγονοί τους (αν κάποιος αδελφός έχει πεθάνει, κληρονομούν τα ανίψια).
• Ο σύζυγος, εφόσον υπάρχει, λαμβάνει το 1/2 της περιουσίας, ενώ το υπόλοιπο μοιράζεται στους συγγενείς αυτής της τάξης.

3η Τάξη: Παππούδες, γιαγιάδες και θείοι

Αν δεν υπάρχουν γονείς ή αδέλφια, τότε:

• Κληρονομούν οι παππούδες, γιαγιάδες, θείοι και θείες.
• Ο σύζυγος λαμβάνει τα 2/3 της περιουσίας, ενώ το υπόλοιπο 1/3 μοιράζεται στους συγγενείς αυτής της τάξης.

4η Τάξη: Μακρινοί συγγενείς

Αν δεν υπάρχουν συγγενείς των προηγούμενων τάξεων, η κληρονομιά περνά σε ξαδέλφια, ανίψια εξ αγχιστείας ή άλλους πιο μακρινούς συγγενείς. Εάν δεν υπάρχει κανένας συγγενής ή σύζυγος, η περιουσία περιέρχεται στο Ελληνικό Δημόσιο.

Παράδειγμα

Αν κάποιος πεθάνει χωρίς διαθήκη, αφήνοντας μόνο έναν αδελφό και χωρίς παιδιά ή γονείς:

• Ο αδελφός λαμβάνει το 1/2 της περιουσίας,
• ενώ αν υπάρχει σύζυγος, εκείνος παίρνει το άλλο 1/2.

Το άρθρο 16 του Συντάγματος αποτελούσε το απόλυτο τοτέμ για όσους ομνύουν στα δημόσια πανεπιστήμια. Και όμως, η παράγραφος 6 εξασφαλίζει απλόχερα και φτηνά εργατικά χέρια για τις θέσεις διοίκησης και διδασκαλίας στα ιδιωτικά πανεπιστήμια. Καθώς το στελεχικό δυναμικό τους αποκτά ονοματεπώνυμο, δεσπόζει η ιδιότητα των ομοτίμων. Χωρίς το άρθρο 16, τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ελλείψει διδακτικού προσωπικού.

Θαύμα;

Το διαβόητο εκείνο άρθρο λέει: «Νόμος ορίζει το όριο ηλικίας των καθηγητών των ΑΕΙ· εωσότου εκδοθεί ο νόμος αυτός, οι καθηγητές που υπηρετούν αποχωρούν αυτοδικαίως μόλις λήξει το ακαδημαϊκό έτος μέσα στο οποίο συμπληρώνουν το 67ο έτος της ηλικίας τους». Το «εωσότου» βαστά γερά: Από το 1975, απόλυτη νομοθετική σιγή.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Από τότε ο κόσμος άλλαξε. Το προσδόκιμο επιβίωσης (ακόμη και καθηγητών) αυξήθηκε κατά μία δεκαετία.  Οι καθαρίστριες (που τότε έφευγαν στα 50) τώρα δουλεύουν ως τα 67 (εκτός και αν έχουν 40 χρόνια ασφάλισης). Οι δημόσιοι υπάλληλοι και τραπεζικοί τότε δεν είχαν καν όριο (και κυρίες έφευγαν με σύνταξη γήρατος σε ηλικία 32 ετών με 15ετία).

Το σημερινό καθεστώς ασφάλισης, συγκρινόμενο, λ.χ., με τη Γαλλία, μοιάζει αυστηρό. Οταν δεκάδες νόμοι κάθε χρόνο φιλοξενούν ασφαλιστικές τροπολογίες, οι δύο αράδες που θα διόρθωναν τον αναχρονισμό ακόμη αναμένονται. Η ευθυγράμμιση με τη λογική και την πραγματικότητα καθυστερεί.

Τα επιχειρήματα υπέρ μιας τέτοιας πρωτοβουλίας είναι πολλά. Οι ηλικιακές διακρίσεις απαγορεύονται όπως ο σεξισμός και ο ρατσισμός. Οι πανεπιστημιακοί δεν καταπονούνται όπως οι χειρώνακτες· αντιθέτως σεμνυνόμαστε για χαρίσματα που αυξάνονται με την ηλικία («σοφία», πείρα).

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Οταν η παραγωγή είναι έντασης γνώσης, είναι παράδοξο να απαγορεύουμε στους φορείς της να εργάζονται. Οπου αλλού υπάρχουν αντίστοιχοι περιορισμοί, τα όρια είναι υψηλότερα, λιγότερα άκαμπτα και με σημαντικές εξαιρέσεις (π.χ., για εργαστήρια).

Εξάλλου, η τάση παντού είναι τα όρια ηλικίας στα πανεπιστήμια να γίνονται πιο ελαστικά ή να καταργούνται (ΗΠΑ, Αγγλία).  Αλλά και η πλειονότητα των πανεπιστημιακών, τουλάχιστον σε πεδία που απαιτούν παραμονή στα πανεπιστήμια, μάλλον θα προτιμούσε ευελιξία. Για κάποιους η υποχρεωτική αποχώρηση διακόπτει έρευνα ή αποκόπτει τη γόνιμη επαφή με φοιτητές και συναδέλφους. Για όσους εκλέχτηκαν σε μεγαλύτερη ηλικία, συνταξιοδότηση στα 67 συνεπάγεται χαμηλότερη σύνταξη.

Αν είναι έτσι, πώς και επί 50 χρόνια ουδείς τόλμησε να πειράξει το 67; Η αρχική λογική της ρύθμισης (που πρωτομπήκε στο «Σύνταγμα» της δικτατορίας και διατηρήθηκε το 1975) ήταν να «ξεμπλοκάρουν» τα πανεπιστήμια από γηραιούς και ανεπιθύμητους κατόχους εδρών (που τότε εξασκούσαν δικτατορικές εξουσίες). Εντάχθηκε δηλαδή, σε λογική ανανέωσης, αλλά κυρίως διεκδίκησης αξιωμάτων.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Για όσους πανεπιστημιακούς μπορούσαν να συνεχίσουν να παρέχουν υπηρεσίες και μετά την αφυπηρέτηση (γιατροί, δικηγόροι, μηχανικοί), η γρήγορη εναλλαγή μεγιστοποιούσε τον αριθμό αυτών που ήταν σε θέση να εξαργυρώσουν το αξίωμα (π.χ., διευθυντής Εργαστηρίου, κλινικής) και εκτός πανεπιστημίου.

Η ίδρυση των ιδιωτικών πανεπιστημίων συμπίπτει με την αφυπηρέτηση των πολυπληθών πανεπιστημιακών που εκλέχτηκαν τη δεκαετία του 1980. Το άρθρο 16 σήμερα τους προσφέρει νέα επαγγελματική διέξοδο, ενώ εξασφαλίζει  για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια ένα πρόθυμο και αναγνωρίσιμο εργατικό δυναμικό ομοτίμων. Αξιοσημείωτο ότι οι επιστήμες που σπεύδουν στα ιδιωτικά είναι οι ίδιες που για μισό αιώνα αντιδρούσαν στη διόρθωση της απαγόρευσης εργασίας στα δημόσια.

Ο Πλάτων Τήνιος είναι οικονομολόγος, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά.

Η μελαγχολία των Χριστουγέννων είναι μια πλευρά των γιορτών που συχνά μένει στη σκιά των φωτεινών λαμπιονιών και των εορταστικών χαμόγελων. Παρότι τα Χριστούγεννα θεωρούνται περίοδος χαράς και οικογενειακής θαλπωρής, δεν φέρνουν το ίδιο συναίσθημα σε όλους.

Κάθε χρόνο, μέσα στη λάμψη των στολισμένων δρόμων, πολλοί άνθρωποι βιώνουν μια σιωπηλή λύπη. Η αντίθεση ανάμεσα στην κοινωνική εικόνα της ευτυχίας – με δώρα, τραγούδια και γλέντια – και την προσωπική πραγματικότητα μπορεί να προκαλέσει συναισθήματα απομόνωσης ή απογοήτευσης.

Η μοναξιά, η απώλεια αγαπημένων προσώπων, οι οικονομικές πιέσεις ή η προσωπική ανασφάλεια γίνονται εντονότερες αυτή την περίοδο. Για κάποιους, τα Χριστούγεννα ξυπνούν παιδικές αναμνήσεις και την αίσθηση πως κάτι λείπει, ενώ άλλοι αισθάνονται καταβεβλημένοι από τις κοινωνικές προσδοκίες και τις υποχρεώσεις.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')}) Η άλλη όψη της γιορτής

Ωστόσο, αυτή η μελαγχολία δεν είναι απαραίτητα αρνητική. Μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία για αυτοπαρατήρηση και εσωτερική ανασκόπηση. Σε μια εποχή που κυριαρχεί η ταχύτητα και ο θόρυβος, η σιωπή των γιορτών μπορεί να γίνει χώρος περισυλλογής και επαναπροσδιορισμού αξιών.

Η μελαγχολία των Χριστουγέννων υπενθυμίζει ότι η πραγματική χαρά δεν είναι αυτονόητη· χρειάζεται χρόνο, φροντίδα και συνειδητή προσπάθεια. Η αληθινή ζεστασιά δεν βρίσκεται μόνο στα λαμπιόνια και τα δώρα, αλλά στις στιγμές που αφουγκραζόμαστε τον εαυτό μας και τους ανθρώπους γύρω μας.

Ίσως, μέσα από αυτή τη σιωπηλή ενδοσκόπηση, να γεννιέται μια διαφορετική, πιο ουσιαστική γιορτή – εκείνη που φωτίζει όχι μόνο το σπίτι, αλλά και την καρδιά.

Το γεγονός ότι δεν έχει δώσει κανένα σημείο ζωής εδώ και μία εβδομάδα προκαλεί έντονη ανησυχία στους οικείους του, ενώ ενεργοποιήθηκε το Silver Alert κατόπιν αιτήματός τους.

«Τον έχουμε χάσει απ’ την Κυριακή» – Τι λέει ο πατέρας του

«Τον έχουμε χάσει απ’ την Κυριακή. Έχει εξαφανιστεί. Βγήκε έξω και δεν… Αυτός ήταν Κρήτη ναι, μιλήσαμε την Κυριακή το βράδυ οκτώ η ώρα. Μου ζήτησε λέει ‘έλα πατέρα να μιλήσουμε στην Κρήτη γιατί δεν είμαι καλά, έχω κάποια προβλήματα’, και εγώ εκείνη την ώρα πήγα. Το βράδυ 11 η ώρα έφτασα Κρήτη. Πήγα να τον συναντήσω αλλά δεν μου άνοιξε, είχε πάρει το αυτοκίνητο κι έφυγε. Δεν πρόλαβα να του μιλήσω έτσι που με ζήτησε, με ζήτησε το παιδί… Είχε κάποιο ιστορικό το παιδί αλλά ήτανε στα καλύτερά του, είχε εφημερεύσει πριν από λίγες μέρες. Την Πέμπτη εφημέρευσε, Παρασκευή ήτανε στη δουλειά και την Κυριακή έγιναν αυτά. Φυσικά τον ψάχνουν, όλοι, το alert, τα πάντα βάλαμε, τα πάντα. Ό,τι μπορούσε να γίνει γίνεται», λέει στο MEGA και τις «Εξελίξεις Τώρα» ο πατέρας του.

Αγωγή ψυχοθεραπείαςgoogletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

«Ήτανε σε μία αγωγή για ψυχοθεραπεία. Την οποία την σταμάτησε εδώ και επτά μήνες. Τον είχαμε από πολύ κοντά. Επομένως επειδή δεν τον προστάτευσαν τα φάρμακα, έκανε αυτό το πράγμα. Για πολλούς λόγους δεν το ήθελε γιατί είχε παρενέργειες. Πάρα πολύ το ψάξαμε. Τρία χρόνια, από τα 30 του τα χρόνια, το ψάξαμε όσο γίνεται πιο… Και νοσηλεία είχε κι απ’ όλα είχε το παιδί. Δεν ήταν αφημένο… Γιατί είμαστε μία οικογένεια δεμένη και τον είχα από πολύ κοντά. Ειδικά μαζί μου μιλούσαμε κάθε μέρα τρεις – τέσσερις φορές», σημειώνει.

encrypted-media; gyroscope;

Βρέθηκα στα μπλόκα της αγωνιζόμενης αγροτιάς και βρίσκομαι ξανά εκεί, μεταφέροντας την αυτονόητη και χωρίς αστερίσκους αλληλεγγύη του ΚΚΕ στον δίκαιο αγώνα των βιοπαλαιστών αγροτών και κτηνοτρόφων, στα αιτήματά τους και στις μορφές πάλης που επιλέγουν για να τα διεκδικήσουν, μέσα από την Πανελλαδική Επιτροπή των Μπλόκων.

Πρόκειται για αιτήματα που αφορούν την άμεση επιβίωσή τους, που είναι πολύ συγκεκριμένα και γνωστά στην κυβέρνηση εδώ και καιρό, οπότε καλά θα κάνει να αφήσει τις υπεκφυγές περί «αοριστίας των αιτημάτων» ή «ελλείμματος εκπροσώπησης» και να δώσει κι αυτή συγκεκριμένες απαντήσεις.

Αυτό που είδα είναι ότι πρόκειται για τις πιο μαζικές αγροτικές κινητοποιήσεις από το 1996, όταν ξεκίνησαν με αυτή τη μορφή. Οποιος μιλάει για «επετειακές κινητοποιήσεις» είναι εκτός πραγματικότητας.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Είδα οργάνωση, συλλογικότητα και ενότητα, γυναίκες και παιδιά να βρίσκονται εκεί και να συμπαραστέκονται. Χωριά ολόκληρα να δίνουν με αποφασιστικότητα τη μάχη σαν «μια γροθιά». Γιατί αισθάνονται ότι δεν έχουν πια τίποτα να χάσουν, δεν έχουν άλλον δρόμο από το να αγωνιστούν για τη ζωή τους.

Είδα μεγάλη οργή και αγανάκτηση για όλους τους παράγοντες που τους οδηγούν στο ξεκλήρισμα: Το υπέρογκο κόστος παραγωγής, τις εξευτελιστικές τιμές που τους δίνουν οι εμποροβιομήχανοι, τη «θηλιά» που τους βάζουν οι τράπεζες, την ανυπαρξία προστασίας στις φυσικές καταστροφές και τις ζωονόσους.

Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, μαθαίνουν κι από πάνω ότι τα χρήματά τους έχουν γίνει «Φερράρι» και «κερδισμένα Τζόκερ» στα χέρια κάποιων λαμόγιων, που διασυνδέονται με τις κυβερνήσεις και διαχρονικά αποτελούν τους πιο φανατικούς υποστηρικτές της ΚΑΠ της ΕΕ και τους πολέμιους των αγώνων τους.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Είδα την αλληλεγγύη που εκφράζεται από εργατικά σωματεία, φοιτητικούς συλλόγους, αυτοαπασχολούμενους, στρατευμένους νέους, αλλά και από τους μεμονωμένους οδηγούς που κορνάρουν και υψώνουν τις γροθιές τους προς τα τρακτέρ καθώς περνούν, γιατί γνωρίζουν πλέον ότι η μικρή ταλαιπωρία τους με λίγη καθυστέρηση δεν είναι τίποτα μπροστά στην ταλαιπωρία του ξωμάχου του κάμπου που τον έβγαλε στον δρόμο.

Η προσπάθεια της κυβέρνησης και του ίδιου του κ. Μητσοτάκη να καλλιεργήσουν τον κοινωνικό αυτοματισμό έχει αποτύχει παταγωδώς, όπως και η προσπάθεια να τους αντιμετωπίσει με την καταστολή, με τις απειλές της διορισμένης από την ίδια εισαγγελίας του Αρείου Πάγου.

Είδα ακόμα έντονη δυσπιστία απέναντι σε διάφορους που το παίζουν τώρα φίλοι των αγροτών, αλλά τους αντιμετώπιζαν με τον ίδιο ακριβώς τρόπο όταν κάθονταν στις κυβερνητικές καρέκλες, έχουν ψηφίσει την ΚΑΠ της ΕΕ, που αποτελεί το «εγχειρίδιο» για όσα τους βασανίζουν.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Σήμερα εμφανίζονται στα μπλόκα και μιλάνε πονηρά για «στήριξη της αγροτικής παραγωγής», κρύβοντας πίσω από αυτή τη φράση το σχέδιο της ΕΕ για τη συγκέντρωση της γης σε μεγάλες καπιταλιστικές εκμεταλλεύσεις, ένα σχέδιο που δεν χωρά τους βιοπαλαιστές παραγωγούς.

Οι αγρότες στα μπλόκα δεν συζητούν απλά και μόνο πώς και τι θα αποσπάσουν από την κυβέρνηση με αυτόν τον αγώνα. Συζητούν «τι πρέπει να γίνει» για να μπορέσουν να επιβιώσουν και να παράγουν στον τόπο τους, για να έχει η χώρα διατροφική επάρκεια, για να έχει ο λαός στις πόλεις πρόσβαση σε φθηνά και ποιοτικά προϊόντα.

Αλλωστε, αυτός ο αγώνας αναδεικνύει τον κοινό αντίπαλο των βιοπαλαιστών αγροτών και των εργαζομένων, αυτόν που κάνει τους πρώτους να στενάζουν στο χωράφι και τους δεύτερους στο ράφι. Γιατί, από τη στιγμή που ο ένας στενάζει και ο άλλος αναστενάζει, κάποιος τρίτος πρέπει να κερδίζει…

Το ΚΚΕ θα συνεχίσει να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, στα μπλόκα του αγώνα για να ικανοποιηθούν τα δίκαια αιτήματα των αγροτών. Ταυτόχρονα, έχω καταθέσει Επίκαιρη Ερώτηση στον Πρωθυπουργό και τον καλώ να μην κρυφτεί, να έρθει άμεσα στη Βουλή να απαντήσει.

Κυρίως, όμως, καταθέτουμε το μόνο επιστημονικά επεξεργασμένο σχέδιο που δίνει απάντηση στις παραπάνω αγωνίες. Ο δρόμος που προτείνει το ΚΚΕ, συνδυάζει την απαλλαγή του αγρότη από τα βιομηχανικά, τραπεζικά, εμπορικά μονοπώλια με την αναβάθμιση της εργασίας στην αγροτική παραγωγή, της ποιότητας ζωής, με ελεύθερο χρόνο.

Είναι ο δρόμος των εθελοντικών παραγωγικών συνεταιρισμών στο πλαίσιο της κοινωνικής ιδιοκτησίας και του κεντρικού επιστημονικού σχεδιασμού της οικονομίας, ο οποίος δίνει οριστικά τέλος στο βάσανο της επιβίωσης. Είναι ο σοσιαλιστικός δρόμος, στον οποίο η εργατική τάξη, ο λαός, θα βρίσκονται πραγματικά στην εξουσία.

Ο Δημήτρης Κουτσούμπας είναι γ.γ. της ΚΕ του ΚΚΕ

Ο θάνατος ενός νεαρού κρατουμένου μέσα στο κελί του έχει συγκλονίσει την Κύπρο.

Ειδικότερα, ο 23χρονος Abdul Kader Almfalani από τη Συρία εντοπίστηκε τα ξημερώματα νεκρός στο κελί του στις Κεντρικές Φυλακές.

Ο 23χρονος εξέτιε ποινή φυλάκισης 3,5 χρόνων και ήταν ο φροντιστής του θαλάμου που διέμενε. Όπως φαίνεται από το κλειστό κύκλωμα των φυλακών, ο κρατούμενος μπήκε στο κελί του μετά τις 23:00 το βράδυ της Παρασκευής και λίγο αργότερα βρέθηκε νεκρός.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Ωστόσο, το τραγικό στην υπόθεση του 23χρονου είναι το γεγονός ότι σε λίγες ημέρες θα απολυόταν με προεδρική χάρη λόγω των γιορτών των Χριστουγέννων.

Οι πρώτες εκτιμήσεις

Οι πρώτες εκτιμήσεις αναφέρουν ότι δεν πρόκειται για εγκληματική ενέργεια αλλά για αυτοχειρία.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Οι συγκρατούμενοι και οι ομοεθνείς του που τον γνώριζαν είναι σοκαρισμένοι, καθώς ποτέ δεν είχε εκφράσει πρόθεση για τέτοια συμπεριφορά.

Επίσης, όπως αναφέρει ο Φιλελεύθερος Κύπρου, ο νεαρός δεν παρακολουθείτο ψυχολογικά ούτε και παρουσίασε οποιοδήποτε παθολογικό πρόβλημα.

Για το τραγικό συμβάν έχει ήδη ενημερωθεί το ΤΑΕ Λευκωσίας μέλη του οποίου έσπευσαν στις φυλακές και άρχισαν εξετάσεις για διερεύνηση της υπόθεσης ώστε να διαφανεί πώς ακριβώς συνέβη το μοιραίο.

Σε εξέλιξη οι έρευνες

Στο μικροσκόπιο θα μπει και το κλειστό κύκλωμα παρακολούθησης της πτέρυγας ώστε να διαπιστωθούν οι κινήσεις του 23χρονου. Σημειώνεται ότι οι κάμερες στα κελιά δεν καταγράφουν.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Το θύμα θα εξεταστεί από ιατροδικαστή, ενώ θα ερωτηθούν και οι συγκρατούμενοί του στο κελί αν αντιλήφθηκαν κάτι.

Αλλαγές στις Κεντρικές Φυλακές

Αξίζει να σημειωθεί ότι μετά την είδηση του θανάτου του 23χρονου κρατούμενου, ο υπουργός Δικαιοσύνης Κώστας Φυτιρής είχε συνάντηση με τον πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκο Χριστοδουλίδη, όπου αποφάσισαν μια σειρά μέτρων για τις συνθήκες στις φυλακές.

Ειδικότερα, αποφασίστηκε η αποσυμφόρηση των Κεντρικών Φυλακών, η βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των κρατουμένων και η αναβάθμιση της επιτήρησης και του ελέγχου.

Τον περασμένο Ιούλιο το Πανεπιστήμιο Columbia ανακοίνωσε ότι κατέληξε σε συμφωνία με τη διακυβέρνηση Τραμπ για την καταβολή περισσότερων από 186 εκατ. ευρώ για την επίλυση μιας διαφοράς σχετικά με την ομοσπονδιακή χρηματοδότηση της έρευνάς του, που είχε αποσυρθεί εν μέσω κατηγοριών για αντισημιτισμό στην πανεπιστημιούπολή του.

Το ίδρυμα ήταν από τους πρώτους στόχους της αμερικανικής κυβέρνησης στην απόπειρα καταστολής των φιλοπαλαιστινιακών διαδηλώσεων που, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των αξιωματούχων, «επέτρεψαν την παρενόχληση και την απειλή εβραίων φοιτητών».

Η ίδια η ειδική ομάδα αντισημιτισμού του Columbia είχε διαπιστώσει ότι εβραίοι φοιτητές είχαν αντιμετωπίσει λεκτική κακοποίηση και εξοστρακισμό κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων του 2024. Ωστόσο, άλλοι εβραίοι φοιτητές που έλαβαν μέρος στις συγκεντρώσεις καθώς και οι επικεφαλής των διαδηλώσεων δήλωσαν ότι δεν στόχευαν Εβραίους, αλλά αντίθετα ασκούσαν κριτική στην ισραηλινή κυβέρνηση.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Ενας από τους επιφανείς καθηγητές του Columbia είναι ο Μαρκ Μαζάουερ, το βιβλίο του οποίου «Περί αντισημιτισμού – μια λέξη στην Ιστορία» κυκλοφόρησε πρόσφατα και στα ελληνικά από την «Αλεξάνδρεια» (μτφ. Κωστής Πανσέληνος). Σε αυτό επιχειρεί μία ιστορική αναδρομή του όρου από τα τέλη του 19ου αιώνα έως τις μέρες μας, αλλά αναφέρεται και στις μεγάλες αντιφάσεις της δημόσιας συζήτησης ύστερα από το μακελειό της Χαμάς στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την καταστροφή που επέφεραν τα ισραηλινά αντίποινα. «Πότε η κριτική κατά του Ισραήλ είναι αντισημιτική;». Κατά πόσο ο ρατσισμός και η αναταραχή στη Μέση Ανατολή συνιστούν μείζονες πηγές αντισημιτικής βίας;

Ο συγγραφέας καταλήγει σε ορισμένες επισημάνσεις που συμβάλλουν στον γενικό δημόσιο διάλογο: «Η εξίσωση του αντισημιτισμού με την κριτική στο Ισραήλ δεν οδηγεί σε κανένα χρήσιμο πρακτικό αποτέλεσμα διότι έχει σχετικά μικρό έρεισμα στην πραγματικότητα, που είναι ότι οι περισσότεροι φοιτητές, μαζί κι εκείνοι που αντιτίθενται σφοδρά στις πολιτικές του Ισραήλ, δεν είναι αντισημίτες. Εκείνοι που όντως έχουν αντισημιτικές απόψεις είναι, σύμφωνα με την έρευνα, πιο πιθανό να υποστηρίζουν το Ισραήλ παρά να το αντιμάχονται, και να τοποθετούν τον εαυτό τους στο δεξί και όχι στο αριστερό άκρο του πολιτικού φάσματος. Οχι μόνο είναι δυνατόν – και μάλιστα κοινότοπο – να είναι κανείς αντισιωνιστής… και όχι αντισημίτης, αλλά είναι εξίσου δυνατόν να είναι κανείς αντισημίτης και φιλοσιωνιστής. Πράγματι οι δεξιοί υποστηρικτές του Ισραήλ στην Ευρώπη και η χριστιανική Ακροδεξιά στις ΗΠΑ είναι πιο πιθανό να ασπάζονται αντισημιτικές ιδέες απ’ ό,τι οι επικριτές του Ισραήλ».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Και παρακάτω: «Οπως η αντίληψή μας για το Ολοκαύτωμα διαμόρφωσε την έννοια του αντισημιτισμού στο παρελθόν, το Ισραήλ επισκιάζει όλο και περισσότερο την αντίληψή μας γι’ αυτόν σήμερα. Αυτή η σκιά είναι πιθανό να μεγαλώσει».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ο διάσημος ιστορικός, το έργο του οποίου έχει μεγάλη αναγνωρισιμότητα στην Ελλάδα, απάντησε στις ερωτήσεις μας σχετικά με το νεότερο βιβλίο του και τις συγκρούσεις που επιφέρει ένας πολεμικός όρος όπως ο «αντισημιτισμός».

Στο βιβλίο σας αναλύετε τη μακρά ιστορία του «αντισημιτισμού» σε διαφορετικές κοινωνίες από τον 19ο αιώνα και μετά. Πώς βλέπετε να εξελίσσεται μέσα στον 21ο αιώνα, ειδικά με την άνοδο του εθνολαϊκισμού, τη διάχυση των ψηφιακών δικτύων και τις γεωπολιτικές εντάσεις;

Θα έλεγα ότι ο όρος βρίσκεται σε μεταβατική διαδικασία: η πραγματική δύναμή του πηγάζει, προφανώς, από την ιστορική σύνδεση με το υπαρξιακό αδιέξοδο των Εβραίων ως μιας απροστάτευτης μειονότητας στη νεότερη Ευρώπη, κυρίως κατά τη διάρκεια του Ολοκαυτώματος. Ολοένα και συχνότερα, όμως, ο όρος χρησιμοποιείται – φτάνοντας, θα έλεγα, ως την κατάχρησή του, κατά κύριο λόγο – για να απαξιωθεί η κριτική απέναντι στις πολιτικές του Ισραήλ. Εάν αυτό συνεχιστεί, όπως φαίνεται σήμερα, ο όρος κινδυνεύει να χάσει μεγάλο μέρος της δύναμής του. Οι περισσότεροι κατανοούν την ανάγκη να προστατεύονται οι μειονότητες από την καταχρηστική ισχύ των κρατών· λιγότεροι αντιλαμβάνονται γιατί το Ισραήλ θα έπρεπε να εξαιρείται ειδικά από τους πάγιους κανόνες της πολιτικής συζήτησης. Εάν συμβεί αυτό, ένα δυσάρεστο αποτέλεσμα θα είναι ότι θα αντιμετωπίζεται δυσκολότερα ο πραγματικός αντισημιτισμός όπου αυτός εμφανίζεται.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Πολλοί σχολιαστές ισχυρίζονται ότι όντως ο «αντισημιτισμός» χρησιμοποιείται πολύ χαλαρά για πολλές διαφορετικές περιπτώσεις. Πιστεύετε ότι κάτι τέτοιο σχετικοποιεί τελικά τον ίδιο τον όρο; Υπάρχουν παραδείγματα όπου χρησιμοποιείται στο σωστό πλαίσιο στην εποχή μας;

Εχω δει πολλά παραδείγματα τα τελευταία χρόνια. Φοιτητές που διαμαρτύρονταν για την εξόντωση αμάχων στη Γάζα κατηγορήθηκαν, εντελώς άδικα, για αντισημιτισμό. Υποστηρίχθηκε, για παράδειγμα, ότι είναι αντισημιτισμός να ασκείται αδικαιολόγητα αυστηρή κριτική στο Ισραήλ, παρότι συνήθως δεν υπαγορεύουμε στους ανθρώπους τι πρέπει και τι δεν πρέπει να τους απασχολεί. Υποστηρίχθηκε επίσης ότι είναι αντισημιτικό να φωνάζει κανείς συνθήματα όπως «από το ποτάμι μέχρι τη θάλασσα», λες και το νόημα τέτοιων συνθημάτων είναι αυτονόητο. Η κατηγορία του αντισημιτισμού, όπως διαπιστώνουμε πλέον, εκτοξεύεται με μεγάλη ευκολία: η κυβέρνηση Νετανιάχου, για παράδειγμα, την επιστρατεύει λίγο – πολύ αδιακρίτως. Μεγάλες αμερικανικοεβραϊκές οργανώσεις, όπως η ADL, ενοχοποιούνται για τη χρήση του όρου σχεδόν ως συνώνυμου της έντονης φιλοπαλαιστινιακής διαμαρτυρίας. Το πραγματικό πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι πλέον η επιτηδευμένη εργαλειοποίηση του όρου, αλλά η πλήρης σύγχυση στη σκέψη πολλών: γνωρίζω φοιτητές, κατά κύριο λόγο Εβραίους, που διαμαρτυρήθηκαν ότι ένα κείμενο που τους δόθηκε προς ανάγνωση ήταν αντισημιτικό, επειδή αναφερόταν στους Εβραίους ως αποικιστές της Παλαιστίνης – ακόμη και όταν αποδείχθηκε πως επρόκειτο για το Εβραϊκό Κράτος του Τέοντορ Χερτσλ, από τα θεμελιακά κείμενα του σιωνισμού. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, κάποιοι φοιτητές φαίνεται να έχουν τόση σύγχυση ώστε να κατηγορούν ακόμη και τον ίδιο τον Χερτσλ για αντισημιτισμό.

Στη δημόσια συζήτηση πολλές κατηγορίες για αντισημιτισμό προέκυψαν όντως από την κριτική στην ισραηλινή κυβερνητική πολιτική. Πιστεύετε ότι μπορούν να υιοθετηθούν αυστηρότερα κριτήρια στη χρήση του όρου ώστε να διαχωρίζεται η εύλογη πολιτική κριτική και η αντισημιτική ρητορική;

Δεν νομίζω ότι είναι δύσκολη η βασική διάκριση. Αντισημιτισμός είναι όταν οι επικρίσεις πηγάζουν από εθνικά στερεότυπα εις βάρος των Εβραίων. Ή όταν επιτίθεται κανείς στους Εβραίους επειδή είναι Εβραίοι. Οι ίδιες αυτές κατηγορίες μπορεί να προεκτείνονται και εις βάρος του Ισραήλ. Για παράδειγμα, το να επικρίνεις τις ισραηλινές πολιτικές επειδή αντιβαίνουν στους κανόνες πολέμου και την κοινή ηθική θα ήταν αντισημιτικό εάν συνοδευόταν από την αντίληψη ότι οι Εβραίοι τείνουν γενικότερα προς τη βία. Χωρίς, ωστόσο, τέτοια δυσάρεστα στερεότυπα η κριτική εναντίον της πολιτικής δεν μπορεί να θεωρηθεί αντισημιτισμός· εκτός εάν επεκτείνουμε τον όρο ώστε να συμπεριλαμβάνει οτιδήποτε κάνει το Ισραήλ. Με τον τρόπο αυτό, όμως, το εξαιρούμε από τους κανόνες του πολιτικού διαλόγου. Κι ύστερα, υπάρχει μία περίπλοκη ενδιάμεση κατάσταση: όταν οι καθημερινοί ισραηλινοί πολίτες στοχοποιούνται ως συνεργοί στη δράση και τις ενέργειες της κυβέρνησής τους, πρόκειται για αντισημιτισμό ή όχι; Προσωπικά πιστεύω πως δεν είναι. Το να στοχοποιείσαι για την εθνικότητά σου – εξίσου θλιβερό και βλακώδες – δεν είναι το ίδιο με το να στοχοποιείσαι για την εθνοτικότητα ή τη φυλή ή τη θρησκεία σου. Μπορώ όμως να καταλάβω ότι οι απόψεις όλων μας διαφέρουν πάνω στο συγκεκριμένο ζήτημα. Σε κάθε περίπτωση, η Διακήρυξη της Ιερουσαλήμ για τον Αντισημιτισμό είναι ένα πολύ διαφωτιστικό κείμενο, διαμορφωμένο από ειδικούς, που προσφέρει κατευθυντήριες γραμμές.

Από την πλευρά του ιστορικού πώς εντοπίζετε κάθε φορά ότι ο «αντισημιτισμός» χρησιμοποιείται σε αναλυτικό πλαίσιο ή ως πολιτική ρητορική;

Είναι δύσκολο ζήτημα για αρκετούς λόγους. Ο βασικός είναι ότι ο όρος γεννήθηκε μέσα σε πολιτικό πλαίσιο, άρα ήταν εξαρχής «πολιτικός». Επρόκειτο για μία από τις «αντι-λέξεις» που ξεκίνησαν στα μέσα του 19ου αιώνα ώστε να διαμορφώσουν νέες πολιτικές θέσεις. Αρα το να αφαιρέσεις το πολιτικό νόημα από τον όρο και να τον χρησιμοποιήσεις κατά τρόπο ουδέτερο είναι ήδη δύσκολο, αν και – νομίζω – εφικτό. Ενας άλλος λόγος συνδέεται με αυτό που συνέβη την τελευταία δεκαετία. Από τη μια πλευρά, διάφοροι πολιτικοί δρώντες χρησιμοποιούσαν τον όρο στο πλαίσιο μιας στρατηγικής με διπλωματικούς ή πολιτικούς στόχους. Από την άλλη, υπήρξαν πολιτισμικές μετατοπίσεις ακόμη και ανάμεσα στους απανταχού Εβραίους για το τι σήμαινε στην πραγματικότητα ο όρος. Προσπαθώ να περιγράψω και τις δύο περιπτώσεις στο βιβλίο.

Κι ύστερα, υπάρχει ένας άλλος όρος που απέκτησε κεντρική σημασία στη σύγχρονη πολιτική διαμάχη για το Παλαιστινιακό: η «γενοκτονία». Πιστεύετε ότι υπάρχει ένα αυστηρό πλαίσιο με ιστορικά και νομικά κριτήρια – όπως διατυπώνονται στη Συνθήκη για τις Γενοκτονίες – εντός του οποίου χρησιμοποιείται; Ή υπάρχει περιθώριο για την ευρύτερη χρήση του;

Δεν πιστεύω κατ’ αρχάς ότι έχει νόημα να επιβάλλουμε «νόμους» για τη χρήση των λέξεων. Είναι καλύτερο να γνωρίζουμε τις εναλλακτικές σημασίες τους και όσα υπονοούν. Και επίσης να αναρωτιόμαστε γιατί συγκεκριμένες λέξεις μοιάζουν ξαφνικά πιο σημαντικές απ’ όσο πρέπει. Το αποτρόπαιο μακελειό στη Γάζα τούς τελευταίους 20 μήνες θα ήταν κάτι ηπιότερο εάν απλώς το περιγράφαμε ως «στρατιωτικοποιημένη σφαγή»; Δεν νομίζω. Η «γενοκτονία» κουβαλάει ως όρος μεγάλο φορτίο – επειδή αναφέρεται σε ένα γεγονός που ισοδυναμεί σε βαρύτητα με την απόλυτη γενοκτονία, το Ολοκαύτωμα. Και επειδή έχει νομικές προεκτάσεις. Υπάρχουν, ωστόσο, πολλές άλλες λέξεις που μπορούν να χρησιμοποιηθούν εάν αυτό που αναζητούμε είναι να κατανοήσουμε όσα συνέβησαν.

Πώς είναι η σημερινή κατάσταση στο Πανεπιστήμιο Columbia στον απόηχο της σύγκρουσης με την κυβέρνηση Τραμπ, η οποία κατηγόρησε το Ιδρυμα ότι δεν προστατεύει τους φοιτητές απέναντι σε φαινόμενα αντισημιτισμού;

Μακριά από τους τίτλους των εφημερίδων η κατάσταση έχει ηρεμήσει. Η ζωή για πολλούς ανθρώπους συνεχίζεται όπως και πριν. Αλλά η είσοδος στην πανεπιστημιούπολη παραμένει περιορισμένη (σ.σ.: με απόφαση της διοίκησης ύστερα από πρόσφατες διαμαρτυρίες φοιτητών), η διοίκηση φοβάται την αρνητική δημοσιότητα και προσπαθεί να ελαχιστοποιήσει τις πιθανότητες για κάτι τέτοιο. Κάποιοι νέοι γραφειοκρατικοί μηχανισμοί εν τω μεταξύ θέτουν σοβαρές προκλήσεις για την ελευθερία της έκφρασης. Υπάρχει η αίσθηση ότι συμμετέχεις σε μια σύγκρουση που ξεπερνάει το ζήτημα του αντισημιτισμού. Οτι βρίσκεσαι κάπου ανάμεσα στην πολιτισμική αντεπανάσταση της Δεξιάς, η οποία επιχειρεί να διαμορφώσει εκ νέου τα ήθη της πανεπιστημιακής ζωής, και στη βαθιά ριζωμένη κουλτούρα και τους κανόνες του ίδιου του πανεπιστημίου. Αλλά είναι πολύ νωρίς για να προβλέψουμε το αποτέλεσμα.

Πρωτοήρθε στην Αθήνα πριν από 50 χρόνια για να παίξει στο Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Σκακιού κάτω των 21 ετών. Είχε ήδη συναντήσει τον θρυλικό Μπόμπι Φίσερ και είχε ακούσει τις συμβουλές του. Ο Κένεθ Ρόγκοφ προχώρησε και έγινε γκραν μάστερ στο σκάκι. Δεν τον γνωρίζουμε όμως γι’ αυτό, παρότι ακόμα παίζει κάποιες παρτίδες όπως με τον παγκόσμιο πρωταθλητή Μάγκνους Κάρλσεν.

Ο 72χρονος καθηγητής Διεθνών Οικονομικών στο Χάρβαρντ έχει διατελέσει μεταξύ άλλων επικεφαλής οικονομολόγος του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και αποτελεί μια έγκυρη φωνή διεθνώς στους δύσκολους, οικονομικά, καιρούς που ζούμε. Η αβεβαιότητα είναι αυτό που προβλέπει για το 2026. Θεωρεί ότι ανάμεσα σε Τραμπ και Πούτιν η Ευρώπη θα βρει περισσότερη ενότητα και, τελικά, θα εκπλήξει με την πρόοδό της. Μιλά επαινετικά για τις πρόσφατες οικονομικές επιδόσεις της Ελλάδας και συμβουλεύει να δώσουμε περισσότερη σημασία στην εκπαίδευση.

Μέσα σε έναν χρόνο βρισκόμαστε σε μια αλλιώτικη κατάσταση διεθνώς. Δασμολογικοί πόλεμοι, η οικονομία της Ευρώπης να στρέφεται σε περισσότερες στρατιωτικές δαπάνες…googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Οταν τελείωσα το βιβλίο μου «Our dollar, your problem», πριν από τις εκλογές στις ΗΠΑ, ήξερα ότι υπήρχε 50% πιθανότητα να κερδίσει ο Τραμπ. Και έτσι μιλάω για όλα αυτά στο βιβλίο. Δεν είχα προβλέψει, βέβαια, πόσο τρελό θα ήταν το δασμολογικό καθεστώς. Ηξερα ότι ο Τραμπ ήθελε δασμούς, αλλά δεν ήξερα ότι ήθελε να αναλάβει την αυτοκρατορική εξουσία να ορίζει δασμούς με βάση το τι θα έτρωγε το βράδυ ή τι θα έβλεπε στην τηλεόραση. Αυτό σίγουρα δεν το περίμενα. Στην πραγματικότητα, γράφω εδώ και πολλά χρόνια ότι η Ευρώπη πρέπει να αναλάβει την άμυνά της, δεν μπορεί να βασίζεται στις ΗΠΑ. Αυτό στην πραγματικότητα έχει μικρή σχέση με τον Τραμπ, το ίδιο θα είχε συμβεί και εάν είχε κερδίσει η Δημοκρατική υποψήφια Κάμαλα Χάρις. Δεν θα έκανε βέβαια τις ακραίες δηλώσεις του Τραμπ, αλλά θα ήθελε να συνεχίσει να μειώνει δραστικά τον αμυντικό προϋπολογισμό των ΗΠΑ. Υπάρχουν η Μέση Ανατολή, η Κίνα, η Ρωσία. Και ο προϋπολογισμός της Χάρις δεν θα είχε αφήσει ποτέ χρήματα για να υπερασπιστεί την Ευρώπη με σοβαρό τρόπο. Ετσι, η Ευρώπη έπρεπε να αυξήσει τις στρατιωτικές δαπάνες.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Από τη θετική πλευρά, αν η Ευρώπη γίνει πιο σημαντική γεωπολιτικά και αρχίσει να αναπτύσσει τον στρατό της, αυτό θα βοηθήσει πολύ το ευρώ. Νομίζω ότι υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους ο Τραμπ είναι το καλύτερο πράγμα που έχει συμβεί ποτέ στην Ευρώπη. Η Ευρώπη χρειάζεται περισσότερη ένωση, περισσότερη Ευρώπη και λιγότερο εθνικισμό. Στριμωγμένη ανάμεσα σε Πούτιν και Τραμπ, η Ευρώπη θα βρει περισσότερη ενότητα, έστω και με το ζόρι. Να πω, βέβαια, ότι δεν βλέπω δρόμο προς τα εμπρός για την Ευρώπη μέχρι να καταργήσετε τη ρήτρα ομοφωνίας. Ο Βίκτορ Ορμπαν μπορεί να ασκεί βέτο σε όλα. Αυτό δεν πρόκειται να λειτουργήσει. Επομένως, πρέπει να υπάρχει ένας πολιτικός δρόμος προς τα εμπρός.

Ζούμε σε έναν κόσμο όπου μαίνονται πολεμικές συγκρούσεις σε 50 χώρες. Οι δασμολογικοί πόλεμοι είναι η νέα (αφύσικη) φυσιολογική κατάσταση. Η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη μειώνεται με τον πιο αργό ρυθμό των τελευταίων γενεών. Ετσι, μπαίνουμε στο 2026 με μόνο μία βεβαιότητα: την αβεβαιότητα.googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Σαφώς είναι μια πολύ αβέβαιη κατάσταση. Αλλά αν κοιτάξετε τις παγκόσμιες αγορές, δεν θα το καταλαβαίνατε ποτέ. Το επίπεδο των χρηματιστηριακών αγορών στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ είναι πολύ υψηλό και δεν το κατανοώ. Πιστεύω πως η γεωπολιτική αβεβαιότητα θα μεταφραστεί σε οικονομική αβεβαιότητα. Θεωρώ το 2026 ως μια εξαιρετικά επικίνδυνη χρονιά για όλους. Η Κίνα θα κινηθεί εναντίον της Ταϊβάν. Ενισχύει τον στρατό της με εντυπωσιακό ρυθμό. Εν τω μεταξύ, σε μερικά χρόνια, η Μέση Ανατολή θα μπορούσε εύκολα να βρίσκεται ξανά σε πόλεμο. Το Ιράν θα ανοικοδομηθεί. Η Χαμάς θα ελέγξει τη Γάζα και θα κηρύξει ξανά πόλεμο. Η Χεζμπολάχ ενισχύεται στον Λίβανο. Η Μέση Ανατολή είναι απλώς προσωρινά ήσυχη. Και, φυσικά, στην Ευρώπη όλοι γνωρίζουν για τη Ρωσία. Ετσι, η γεωπολιτική αβεβαιότητα είναι μεγάλη. Και η αβεβαιότητα για τους δασμούς είναι μεγάλη. Πιστεύω όμως πως κάποια στιγμή ο κόσμος θα αντιδράσει εναντίον του Τραμπ. Δεν νομίζω ότι η Ευρώπη θα γυρίζει πάντα το άλλο μάγουλο στις απαιτήσεις και τους δασμούς.

Στο Νταβός τον Ιανουάριο μιλήσατε για την ύφεση που έρχεται.

Αυτό που είπα στο Νταβός ήταν ότι περιμένω ύφεση στις ΗΠΑ μέσα στα πρώτα δύο χρόνια της θητείας Τραμπ. Μετά, καταλαβαίνετε ότι δεν χρειάζονται πολλά για να μπει και η Ευρώπη σε ύφεση. Και η Κίνα βρίσκεται σε αυτό που ονομάζουμε ύφεση ανάπτυξης. Οπότε νομίζω ότι οι πιθανότητες ύφεσης το 2026 είναι πάνω από 50%.

Εκείνο που έχει αποδειχθεί με τον Τραμπ είναι ότι πολλές από τις πολιτικές που εφαρμόζει έχουν μακροπρόθεσμα αρνητικές επιπτώσεις για την οικονομία. Βραχυπρόθεσμα, δεν δείχνουν τόσο κακές. Εμείς οι οικονομολόγοι μιλάμε συχνά για διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, πράγματα που θα βοηθούσαν την οικονομία μακροπρόθεσμα – από τη βελτίωση της εκπαίδευσης, την κατασκευή υποδομών, την ενίσχυση της ευελιξίας των αγορών. Ομως οι διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις λειτουργούν πολύ αργά και είναι πολιτικά δύσκολες. Ετσι οι πολιτικοί δεν προχωρούν σε αυτές, όπως ξέρουμε.

Αλλά ισχύει και προς την άλλη κατεύθυνση. Οταν κάνεις πράγματα που είναι δομικά αρνητικά – και ο Τραμπ τα έχει κάνει το ένα μετά το άλλο -, δεν καταρρέει αμέσως η οικονομία. Οι δασμοί δεν προκαλούν άμεσα ύφεση, ούτε η διακοπή της μετανάστευσης, ούτε η υπονόμευση του κράτους δικαίου. Αλλά, πιστέψτε με, σε δύο ή τρία χρόνια αρχίζει να συσσωρεύεται το κόστος. Δεν νομίζω λοιπόν ότι όσα κάνει ο Τραμπ είναι καλά για την οικονομία, απλώς δεν νιώθουμε τον πόνο, ακόμα.

Οσον αφορά την Ευρώπη, είναι πολύ πίσω από τις ΗΠΑ. Από εκεί που βρίσκεται τώρα υπάρχει μόνο ανοδική πορεία. Η Ευρώπη έχει θεσμούς, πολιτισμό, έχει τεχνολογία. Η Ευρώπη δεν είναι χώρα μεσαίου εισοδήματος, διαθέτει πολλά, πολλά πλεονεκτήματα, τα οποία στην ουσία δεν έχει κανένα άλλο μέρος εκτός από την Ιαπωνία. Είμαι βέβαιος ότι η Ευρώπη είναι το μέρος που πρέπει να περιμένουμε να μας εκπλήξει με την πρόοδό του. Ξέρω ότι αυτό φαίνεται αδύνατο να το πιστέψει κάποιος, δεδομένων των τελευταίων 15 ετών. Είμαι πιο αισιόδοξος για την Ευρώπη, αν και βραχυπρόθεσμα εξακολουθεί να παραπαίει.

Βλέπουμε ότι περνάμε από έναν μονοπολικό σε έναν πολυπολικό κόσμο. Βλέπουμε ξανά τον προστατευτισμό, τον μερκαντιλισμό. Τα γεωπολιτικά προβλήματα μεταφράζονται σε οικονομικά;

Τα γεωπολιτικά προβλήματα δεν μεταφράζονται γρήγορα σε οικονομικά προβλήματα, εκτός αν υπάρξει πετρελαϊκή κρίση ή ολοκληρωτικός πόλεμος. Τα πολιτικά προβλήματα χρειάζονται πολύ χρόνο για να εκφραστούν. Εκείνο που με ανησυχεί είναι η πολιτική πόλωση παντού, διότι δημιουργεί μεγάλη αβεβαιότητα. Τώρα τα δεξιά κόμματα είναι σε ανοδική πορεία. Αλλά σας υπόσχομαι, σε πέντε χρόνια, τα αριστερά κόμματα θα ενισχυθούν. Το πρόβλημα είναι: όταν τα κόμματα απέχουν πολύ μεταξύ τους, πώς κάνεις σχεδιασμό; Πώς επενδύεις; Αυτό συμβαίνει έντονα στις ΗΠΑ, όπου ο Τραμπ έχει κάνει μια μεγάλη στροφή προς τα δεξιά. Αλλά νομίζω ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα να έχουμε πρόεδρο από τους Δημοκρατικούς το 2029. Αυτό είναι το φυσιολογικό. Θα είναι κάποιος σαν τον Μαμντάνι, μια και ο Μαμντάνι δεν μπορεί επειδή δεν γεννήθηκε στις ΗΠΑ. Το ίδιο θα συμβεί και στην Ευρώπη, στις χώρες όπου τώρα ενισχύονται τα ακροδεξιά κόμματα. Σε μερικά χρόνια, τα πράγματα θα είναι αλλιώς.

Για την Ελλάδα  «Προτεραιότητά σας πρέπει να είναι η καλή εκπαίδευση για όλους» Ξέρω ότι έχετε παρακολουθήσει στενά τα όσα συνέβησαν στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια. Πιστεύετε ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε ξεπεράσει την κρίση του 2010 σε λιγότερο από τα σχεδόν οκτώ χρόνια που χρειάστηκαν, και χωρίς τα προγράμματα λιτότητας που μας βύθισαν στην ύφεση;

Θα μπορούσατε να είχατε φύγει από το ευρώ. Ηταν μια επιλογή που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ταχύτερη ανάκαμψη, γιατί θα είχατε πολύ μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων. Εγώ υποστήριξα την απομείωση του χρέους της Ελλάδας από την αρχή. Μιλάω γι’ αυτό στο βιβλίο μου. Διαφώνησα μάλιστα με τη Μέρκελ όταν τη συνάντησα. Ανησυχούσε ότι αν τα χρέη της Ελλάδας διαγράφονταν, η Ιρλανδία, η Πορτογαλία, η Ισπανία, η Ιταλία θα ήθελαν την ίδια μεταχείριση. Ξέρω ότι περάσατε δύσκολα, αλλά πρέπει να σας πω ότι στην πραγματικότητα το πρόγραμμα λιτότητας στην Ελλάδα ήταν πολύ πιο ήπιο από ένα κανονικό πρόγραμμα λιτότητας. Πολύ πιο ήπιο από εκείνα που εφαρμόστηκαν από την Ασία, τη Λατινική Αμερική. Η Ελλάδα χρειαζόταν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις, είχε υπερδανειστεί. Το καλύτερο πρόγραμμα για την Ελλάδα θα ήταν να διαγραφούν τα χρέη της. Οι πολιτικές που εφάρμοσε η Ευρώπη ήταν, αφενός, πολύ ελεγκτικές, αφετέρου, δεν επέφεραν αλλαγές τόσο γρήγορα όσο έπρεπε να γίνουν. Δεν υπάρχει εύκολος ή ανώδυνος δρόμος επιστροφής. Κοιτάξτε τώρα όμως: η Ελλάδα είναι η οικονομία με τις καλύτερες επιδόσεις στην Ευρώπη.

Οπως λέτε, τον τελευταίο χρόνο, αποτελούμε ένα καλό παράδειγμα επιστροφής στη δημοσιονομική σταθερότητα. Τι πρέπει να κάνουμε για να κλείσει το χάσμα που έχει προκύψει στα εισοδήματα των Ελλήνων σε σύγκριση με άλλες χώρες;

Δεν έχω κάποια απλή απάντηση για αυτό. Το ένα είναι ότι σίγουρα έχετε βελτιώσει την είσπραξη φόρων, αλλά όχι αρκετά. Εκανα μια μελέτη φέτος, που δημοσιεύθηκε στο Journal of the European Economic Association, χρησιμοποιώντας φόρους προστιθέμενης αξίας σε όλη την Ευρώπη για να εξετάσω το μέγεθος της φοροδιαφυγής. Χρησιμοποίησα λεπτομερή δεδομένα για την κατανάλωση διαφόρων αγαθών από έρευνες που διεξάγει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τους πραγματικούς φόρους που εισπράττονται. Διαπίστωσα ότι η φοροδιαφυγή στην Ελλάδα είναι ακόμη υψηλότερη από ό,τι στη Βουλγαρία ή την Ουγγαρία. Είναι πολύ δύσκολο να λειτουργήσει μια αποτελεσματική κυβέρνηση όταν οι φόροι δεν είναι δίκαιοι, όταν κάποιοι δεν πληρώνουν το μερίδιό τους. Καταστρέφεται ο κοινωνικός ιστός. Αυτό εξακολουθεί να είναι το νούμερο ένα δημοσιονομικό πρόβλημα της Ελλάδας.

Αυτό εξηγεί γιατί οι αριθμοί ευημερούν αλλά οι πολίτες δεν αισθάνονται τη βελτίωση;

Βελτιώνεστε από μια πολύ χαμηλή βάση. Δεν νομίζω ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σας έχει επιστρέψει καν εκεί που ήταν πριν. Οπότε, οι πολίτες εξακολουθούν να ζορίζονται. Παρεμπιπτόντως, μπορείτε να το πείτε αυτό στη Γαλλία, στη Γερμανία, στις ΗΠΑ. Ζούμε σε έναν κόσμο όπου το πιο θετικό είναι η άνοδος στις τιμές των μετοχών. Αν δεν έχετε μετοχές και ειδικά αν δεν έχετε σπίτι, δεν περνάτε καλά. Και αυτό ισχύει για όλες τις χώρες.

Εχετε πει ότι τα συνταξιοδοτικά συστήματα αποτελούν υπαρξιακή πρόκληση. Και σίγουρα είναι για χώρες των οποίων ο πληθυσμός γερνάει, όπως οι ευρωπαϊκές.

Παίρνω παράδειγμα το Ηνωμένο Βασίλειο. Το βρετανικό συνταξιοδοτικό ταμείο δίνει στους συνταξιούχους αυξήσεις κάθε χρόνο στο ποσοστό των μισθών. Κάτι πολύ δύσκολο, την ώρα που το εργατικό δυναμικό συρρικνώνεται. Ρώτησα λοιπόν τους υπευθύνους χάραξης πολιτικής, γιατί δεν κάνετε κάτι; Μου απάντησαν ότι οι ηλικιωμένοι γίνονται όλο και πιο σημαντικοί. Ψηφίζουν πολύ περισσότερο από τους νέους. Κι έτσι δεν αλλάζει τίποτα. Με παραλλαγές, το ίδιο ισχύει παντού.

Σε πρόσφατο άρθρο σας γράψατε ότι γι’ αυτό ακριβώς χρειαζόμαστε τη μετανάστευση.

Σχεδόν δεν μπορώ να πιστέψω ότι η μετανάστευση είναι αυτή τη στιγμή η πιο αντιδημοφιλής πολιτική σε κάθε πλούσια χώρα. Κι όμως, κάθε πλούσια χώρα γερνάει και χρειάζεται το σωστό είδος μετανάστευσης περισσότερο από ποτέ. Η Ευρώπη έχει μεγαλύτερη δυσκολία να αφομοιώσει τους ανθρώπους γενικά. Η μετανάστευση χωρίς αφομοίωση δεν λειτουργεί. Είναι η μεγάλη πρόκληση των επόμενων 50 ετών: πώς να χρησιμοποιήσουμε τη μετανάστευση με πιο θετικό τρόπο.

Τι πιστεύετε ότι πρέπει να είναι προτεραιότητα για την Ελλάδα σήμερα;

Δεν υπάρχει απλή απάντηση, αλλά σίγουρα είναι το θέμα της εκπαίδευσης. Οπως το βλέπω, η Ελλάδα έχει ένα διχασμένο εκπαιδευτικό σύστημα. Ενα κομμάτι της κοινωνίας μορφώνεται σε πολύ καλό επίπεδο, αλλά υπάρχουν και άνθρωποι που δεν λαμβάνουν εκπαίδευση. Αν κοιτάξετε κάποιες ανταγωνιστικές χώρες της Ελλάδας, θα δείτε ότι υπάρχει πολύ πιο ομοιόμορφη εκπαίδευση σε υψηλό επίπεδο. Είναι πολύ σημαντικό στους καιρούς που ζούμε.

Του Jurgen Habermas

Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία έκανε τους ευρωπαϊκούς λαούς να συνειδητοποιήσουν με καθυστέρηση ότι η παγκόσμια κατάσταση είχε αλλάξει ριζικά. Αυτή η αλλαγή, ωστόσο, είχε ήδη αρχίσει να διαφαίνεται εδώ και καιρό με την παρακμή των ΗΠΑ, της υπερδύναμης του 20ου αιώνα. Ένα προειδοποιητικό σήμα για αυτό ήταν ήδη η ταχεία αλλαγή της στάσης της αμερικανικής κοινωνίας των πολιτών μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Αυτή η μεταστροφή στη νοοτροπία ενός φοβισμένου πληθυσμού υποδαυλίστηκε από τη ρητορική τής τότε κυβέρνησης υπό τον πρόεδρο Τζορτζ Μπους και τον αδίστακτο και στρατευμένο αντιπρόεδρό του.

Όλοι έμοιαζαν να αισθάνονται την εγγύτητα των κινδύνων της διεθνούς τρομοκρατίας. Στο πλαίσιο της προπαγάνδας για τον παράνομο, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, πόλεμο κατά του Σαντάμ Χουσεΐν και του Ιράκ, η αλλαγή νοοτροπίας ριζοσπαστικοποιήθηκε και σταθεροποιήθηκε. Από θεσμική σκοπιά, η εν λόγω αλλαγή επηρέασε πρωτίστως το κομματικό σύστημα. Ήδη κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 1990, υπό την ηγεσία του Νιουτ Γκίνγκριτς, δεν είχε αλλάξει μόνο η πρακτική του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος, αλλά και η κοινωνική διάρθρωση των οπαδών του.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Ωστόσο, οι τάσεις για μια βαθύτερη και, όπως φαίνεται, σχεδόν μη αναστρέψιμη αλλαγή του πολιτικού συστήματος στο σύνολό του επικράτησαν μόνο αφού ο Πρόεδρος Ομπάμα διέψευσε τις ελπίδες για μια ριζική αλλαγή στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ.

Η Κίνα επιδιώκει μια σινοκεντρική παγκόσμια τάξη

Η αποδυνάμωση της διεθνούς θέσης της πρώην υπερδύναμης είναι πλέον εμφανής. Αυτό επισημάνθηκε και πάλι στη σύνοδο κορυφής της Οικονομικής Συνεργασίας Ασίας-Ειρηνικού (APEC) στη Νότια Κορέα στα τέλη Οκτωβρίου: οι αβέβαιοι σύμμαχοι των ΗΠΑ προσπαθούν τώρα να συνάψουν συμφωνίες με άλλους γείτονες, οι οποίοι είναι μάλλον ουδέτεροι ή εξαρτώνται περισσότερο από την Κίνα. Και μετά την πρόωρη αποχώρηση του Αμερικανού προέδρου, ο οποίος ενδιαφέρεται περισσότερο για γρήγορες συναλλαγές παρά για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της επιρροής των ΗΠΑ, ο Κινέζος πρόεδρος Σι φαίνεται να έχει δώσει τον τόνο με την προώθηση της ιδέας μιας πολυπολιτισμικής παγκόσμιας κοινωνίας υπό την ηγεσία της Κίνας.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Μετά την ένταξη της Λαϊκής Δημοκρατίας στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου, οξυδερκείς κυβερνήσεις έθεσαν ως στόχο να μετατρέψουν τη χώρα τους σε μια κυρίαρχη οικονομική δύναμη.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Ωστόσο, μόνο μετά την ανάληψη της εξουσίας από τον Σι Τζινπίνγκ το 2012, ο στόχος αυτός έγινε επίσημος και προβάλλεται με μια ορισμένη «αμυντική επιθετικότητα»: η αντικατάσταση του φιλελεύθερου παγκόσμιου εμπορικού καθεστώτος από μια σινοκεντρική παγκόσμια πολιτική τάξη. Με το εγχείρημα «Μια Ζώνη, Ενας Δρόμος», η Κίνα επιδίωκε ήδη από καιρό πιο μακροπρόθεσμους στόχους στρατηγικής και ασφάλειας. Οι μεγαλύτεροι ωφελούμενοι ήταν η Ρωσία, το Πακιστάν, η Μαλαισία και η Ινδονησία. Αλλά και για τις αναπτυσσόμενες και τις αναδυόμενες χώρες, η Κίνα είναι πλέον ο μεγαλύτερος χρηματοδότης. Η διεθνής μετατόπιση της εξουσίας αποκαλύπτεται γενικά από το γεγονός ότι, από γεωπολιτική άποψη, οι κρίσιμοι συγκρούσεις θα εντοπίζονται στο μέλλον στη Νοτιοανατολική Ασία.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Θα είναι ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε πώς η αύξηση της ισχύος του Τραμπ θα επηρεάσει την εσωτερική πολιτική της Ταϊβάν. Αλλά πέρα από αυτό το σημείο σύγκρουσης, δεν είναι μόνο η Κίνα και οι περιφερειακοί σύμμαχοί της στη μία πλευρά και οι ΗΠΑ με τις φιλοδυτικές χώρες της περιοχής, δηλαδή κυρίως την Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Αυστραλία, στην άλλη. Στην άμεση γειτονιά τους, η Ινδία επιδιώκει πλέον τις δικές της φιλοδοξίες. Η μετατόπιση των γεωπολιτικών ισορροπιών αντικατοπτρίζεται επίσης στην άνοδο μεσαίων δυνάμεων όπως η Βραζιλία, η Νότια Αφρική ή η Σαουδική Αραβία, οι οποίες επιδιώκουν με αυτοπεποίθηση μεγαλύτερη ανεξαρτησία.

Στις ΗΠΑ βρίσκεται σε εξέλιξη η δημοκρατικά νομιμοποιημένη εξάρθρωση της παλαιότερης δημοκρατίας στον κόσμο

Πολλά από αυτά τα ανερχόμενα κράτη προσπαθούν τώρα να ενταχθούν στην χαλαρή και πρόσφατα διευρυμένη ένωση κρατών BRICS. Το τέλος της δυτικής ηγεμονίας υποδηλώνουν επίσης οι βαθιές γεωοικονομικές αλλαγές στη φιλελεύθερη παγκόσμια οικονομική τάξη, η οποία δημιουργήθηκε από τις ΗΠΑ μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Όχι ότι αυτή η βασισμένη σε κανόνες παγκόσμια εμπορική τάξη – την οποία τώρα ταλαιπωρεί ο ίδιος ο Τραμπ, όπως φαίνεται από τη διαμάχη για την προμήθεια σπάνιων γαιών – μπορεί απλά να καταργηθεί. Ωστόσο, σχεδόν τίποτα δεν θα μπορούσε να καταδείξει καλύτερα τους πλέον συνήθεις περιορισμούς της παγκόσμιας εμπορικής πολιτικής σε θέματα ασφάλειας από την πρόσφατη απόφαση της κυβέρνησης της Γερμανίας, του παγκόσμιου πρωταθλητή στις εξαγωγές, να στηρίξει με κρατικά μέσα τη γερμανική χαλυβουργία, η οποία δεν είναι πλέον ανταγωνιστική σε διεθνές επίπεδο.

Αν και αυτές οι αλλαγές στις γεωπολιτικές ισορροπίες εξουσίας ήταν προφανείς εδώ και καιρό, και μολονότι όταν ξέσπασε ο πόλεμος στην Ουκρανία η επανεκλογή του Τραμπ δεν ήταν διόλου απίθανη, οι δυτικές κυβερνήσεις δεν κατάλαβαν ότι αυτή η σύγκρουση, αφού δεν μπορούσε πλέον να αποτραπεί η έκρηξή της, έπρεπε οπωσδήποτε να τερματιστεί κατά τη διάρκεια της θητείας του Τζο Μπάιντεν. Με τη δεύτερη θητεία του Τραμπ, συνέβη αυτό το οποίο είχε προαναγγελθεί εδώ και καιρό από το Ηeritage Foundation: η δύσκολα αναστρέψιμη κατάρρευση του παλαιότερου φιλελεύθερου δημοκρατικού καθεστώτος, σύμφωνα με ένα πρότυπο το οποίο είχαμε ήδη γνωρίσει στην Ευρώπη με το παράδειγμα της Ουγγαρίας και άλλων κρατών.

Αυτά τα αυταρχικά καθεστώτα νέου τύπου δεν μπορούν προφανώς να εξηγηθούν με τις ιδιαίτερες συνθήκες της αποτυχημένης κατάργησης των μετασοβιετικών μορφών εξουσίας. Αποτελούν μάλλον τους προδρόμους της δημοκρατικά νομιμοποιημένης κατάργησης της παλαιότερης δημοκρατίας στον κόσμο και της ταχείας ανάπτυξης ενός τεχνοκρατικά διοικούμενου ελευθεριακού-καπιταλιστικού συστήματος εξουσίας.

Η δειλία μιας κοινωνίας πολιτών που δεν προβάλλει σχεδόν καμία αντίσταση

Αυτό που παρατηρούμε στις ΗΠΑ είναι η ίδια – όχι ιδιαίτερα αργή, αλλά μάλλον δυσδιάκριτη λόγω μιας αδρανοποιημένης αντιπολίτευσης – μετάβαση από το ένα «σύστημα» στο άλλο: οι τελευταίες ή προτελευταίες δημοκρατικές εκλογές συνιστούν την από καιρό προαναγγελθείσα αρχή μιας ταχείας, αυθαίρετης και αυταρχικής επέκτασης μιας ταυτόχρονα περιορισμένης και αποψιλωμένης εκτελεστικής εξουσίας. Ο Τραμπ την καταχράται χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις ενστάσεις ενός νομικού συστήματος το οποίο σταδιακά υπονομεύεται πλήρως.

Ο πρόεδρος αρχικά σφετερίστηκε τις νομοθετικές εξουσίες του κοινοβουλίου με την αυστηρή πολιτική των δασμών και προσπάθησε να περιορίσει σταδιακά την ανεξαρτησία του Τύπου και του πανεπιστημιακού συστήματος. Στη συνέχεια, εκφόβισε την αντιπολίτευση με την αυτόκλητη επέμβαση της Εθνοφρουράς σε μεγάλες πόλεις όπως το Λος Άντζελες, η Ουάσιγκτον και το Σικάγο. Η απλή παρουσία της σηματοδοτεί την πρόθεση της κυβέρνησης να χρησιμοποιήσει, αν χρειαστεί, τον στρατό εναντίον των ίδιων των πολιτών της. Ενώ στους κόλπους της ΕΕ το κομματικό σύστημα και οι δημοκρατικές εκλογές εξακολουθούν να προστατεύονται ακόμη και σε αυταρχικά κράτη όπως η Ουγγαρία (ή, κατά το παρελθόν, η Πολωνία), η τύχη τους στις ΗΠΑ παραμένει αβέβαιη.

Πραγματική αντίσταση υπάρχει μόνο όταν είναι δωρεάν και στρέφεται εναντίον του Ισραήλ

Μετά τις πρόσφατες μεμονωμένες εκλογικές επιτυχίες των Δημοκρατικών, ο Τραμπ επιδιώκει την περιθωριοποίηση και την απαξίωση της πολιτικής αντιπολίτευσης με καταγγελτικές μεθόδους.

Στην εξωτερική πολιτική, όπως δείχνουν οι αυθαίρετες στρατιωτικές ενέργειές του κατά των λαθρεμπόρων στα ανοικτά των ακτών της Βενεζουέλας, δεν ενδιαφέρεται για το διεθνές δίκαιο. Το πιο εκπληκτικό και μέχρι στιγμής ανεξήγητο φαινόμενο αυτής της σαρωτικής συγκέντρωσης της εξουσίας είναι η δειλία μιας κοινωνίας πολιτών η οποία δεν προβάλλει σχεδόν καμία αντίσταση, για να μην αναφέρουμε την προσαρμοστικότητα των φοιτητών και των καθηγητών, οι οποίοι μόλις πρόσφατα είχαν οδηγήσει σε ακραία επίπεδα τη δωρεάν αντίσταση κατά της υποτιθέμενης αποικιακής δύναμης του Ισραήλ στα πανεπιστήμιά τους.

Δεν υπονοώ ότι εμείς θα συμπεριφερόμασταν διαφορετικά. Απλώς, μέχρι σήμερα δεν βλέπω πειστικές ενδείξεις αναστροφής της πορείας προς ένα πολιτικά αυταρχικό, τεχνοκρατικά διοικούμενο, αλλά οικονομικά φιλελεύθερο κοινωνικό σύστημα. Γιατί οι πιθανοί διάδοχοι του Τραμπ έχουν μια ακόμη πιο αυστηρή κοσμοθεωρία από εκείνη του παθολογικά νάρκισσου προέδρου, ο οποίος είναι προσανατολισμένος σε βραχυπρόθεσμα προσωπικά «κέρδη» και επιβεβαιώσεις και ο οποίος θα ήθελε να είναι μάλλον μεγιστάνας και κάτοχος του Νομπέλ Ειρήνης παρά πολιτικός με όραμα.

Για τις σκέψεις μου αυτές δεν μπορώ να επικαλεστώ άλλες ικανότητες πέραν αυτών ενός αναγνώστη εφημερίδων. Εστιάζω κυρίως κατά την τρέχουσα περίοδο στο ερώτημα τί σημαίνουν για την Ευρώπη η γεωπολιτική μετατόπιση βάρους και η πολιτικά από καιρό προδιαγεγραμμένη διαίρεση της Δύσης. Υποθέτω ότι, με μερικές εξαιρέσεις, οι κυβερνήσεις της ΕΕ και των κρατών μελών της εξακολουθούν προς το παρόν να έχουν τη σταθερή βούληση να διατηρήσουν τις κανονιστικές βάσεις και τις καθιερωμένες πρακτικές των Συνταγμάτων τους. Ως εκ τούτου προκύπτει η πολιτική επιδίωξη να ενισχυθεί η επιρροή τους σε τέτοιο βαθμό, ώστε η ΕΕ να μπορεί να εδραιωθεί ως αυτόνομος παράγοντας στην παγκόσμια πολιτική και κοινωνία, ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ και ανεξάρτητα από συμβιβασμούς με τις ΗΠΑ ή άλλα αυταρχικά κράτη.

Όσον αφορά τη συνεχιζόμενη σύρραξη στην Ουκρανία, «εμείς», αν μου επιτρέπεται να μιλήσω από αυτή την ευρωπαϊκή προοπτική, εξακολουθούμε να εξαρτώμαστε από την υποστήριξη των ΗΠΑ, διότι δεν διαθέτουμε τις απαιτούμενες τεχνολογίες για την απαραίτητη αναγνωριστική αεροπορική κάλυψη. Χωρίς την υποστήριξη των ΗΠΑ, το ουκρανικό μέτωπο δεν θα μπορούσε να διατηρηθεί. Ωστόσο, οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες δεν διατηρούν πλέον τον ρόλο του νόμιμου υποστηρικτή της Ουκρανίας που είχε διακηρύξει ο Μπάιντεν και στην καλύτερη περίπτωση παρέχουν όπλα τα οποία πληρώνει η Ευρώπη (δηλαδή στην πράξη η Γερμανία), έχουν καταστεί ένας απρόβλεπτος εταίρος για τους συμμάχους τους.

Και μόνο για αυτόν τον λόγο, και εμείς από την πλευρά μας έχουμε συμφέρον να επιτευχθεί η ταχεία εκεχειρία που επιδιώκει η ουκρανική ηγεσία. Το γεγονός αυτό έχει για την Ευρώπη μια δυσάρεστη συνέπεια, η οποία μέχρι σήμερα δεν έχει τεθεί υπό συζήτηση: η ΕΕ δεν μπορεί να απομακρυνθεί πολιτικά από τις ΗΠΑ, ένα παθητικό, κατά κάποιον τρόπο, μέλος του ΝΑΤΟ, έστω κι αν το αποτέλεσμα είναι ότι η «Δύση» εξακολουθεί να ενεργεί από κοινού, αλλά δεν μιλά πλέον με μια ενιαία φωνή. Ο πόλεμος στην Ουκρανία αναγκάζει την ΕΕ να διατηρήσει τη συμμαχία της με τις ΗΠΑ στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, που το σημαντικότερο μέλος του, λόγω της αλλαγής της ηγεσίας του, δεν μπορεί πλέον να επικαλείται με αξιοπιστία τα ανθρώπινα δικαιώματα για να δικαιολογήσει τη στρατιωτική υποστήριξη στην Ουκρανία.

Όποιος άκουσε την πρόσφατη ομιλία του Τραμπ ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης του ΟΗΕ πρέπει να παραδεχτεί ότι η ρητορική την οποία χρησιμοποίησε από την πρώτη μέρα της σύγκρουσης η τότε ακόμη ενωμένη Δύση για να δικαιολογήσει τη στάση της υπέρ της Ουκρανίας έχει πλέον χάσει την αξιοπιστία της. Από αυτή την αμηχανία δεν επηρεάζεται μόνο η ομάδα των 30 κρατών τα οποία, υπερβαίνοντας τα όρια της ΕΕ, αλλά ανεξάρτητα από τις ΗΠΑ, υπό την ηγεσία της Γαλλίας και της Μεγάλης Βρετανίας έχουν ενωθεί για να υποστηρίξουν την Ουκρανία. Είναι λοιπόν, ελπίζω, μια ακούσια ειρωνεία το γεγονός ότι ακριβώς αυτή η ομάδα κρατών πήρε χωρίς να το σκεφτεί το όνομα «Συμμαχία των Προθύμων» – το ίδιο όνομα με το οποίο ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος, με τη βοήθεια του βρετανού πρωθυπουργού και παρά την αντίσταση της Γαλλίας και της Γερμανίας, είχε συγκροτήσει μια συμμαχία για την υποστήριξη της παράνομης εισβολής του στο Ιράκ.

Η Άνγκελα Μέρκελ αγνόησε παγερά τη Γαλλία. Πόσο ανειλικρινή ήταν και είναι τα λόγια μας!

Μετά από αυτή την περιγραφή της μεταβαλλόμενης κατάστασης του διχασμένου δυτικού κόσμου, έρχομαι στο κεντρικό ερώτημά μου: πόσο ρεαλιστικό είναι να επιδιώκουμε μια βαθύτερη πολιτική ενοποίηση της ΕΕ με σκοπό να αναγνωριστούμε όχι μόνο ως ένας από τους σημαντικότερους οικονομικούς εταίρους, αλλά και ως ένα αυτόνομο, πολιτικά ανεξάρτητο και ικανό να ενεργεί υποκείμενο;

Αν και τα νεότερα κράτη-μέλη στην ανατολική Ευρώπη ζητούν εντονότερα τον εξοπλισμό, είναι τα λιγότερο διατεθειμένα να περιορίσουν τις εθνικές εξουσίες τους για μια τέτοια κοινή ενίσχυση.

Με αυτό το δεδομένο, και παρόλο που η κυβέρνηση Μελόνι αποτελεί έναν απροσδόκητο εταίρο, η πρωτοβουλία θα πρέπει να προέλθει από τις χώρες που βρίσκονται στον πυρήνα της Ένωσης – και σήμερα, δεδομένης της αδυναμίας της Γαλλίας, κυρίως από τη Γερμανία. Το συνεχιζόμενο σχέδιο οικοδόμησης μιας κοινής ευρωπαϊκής άμυνας θα μπορούσε να δώσει την ώθηση για κάτι τέτοιο.

Η Ομοσπονδιακή Βουλή έχει εν τω μεταξύ εγκρίνει τα κονδύλια για μια σημαντική επέκταση και αναβάθμιση του ομοσπονδιακού στρατού, χωρίς να με απασχολεί εδώ η αμφισβητήσιμη αιτιολόγηση με βάση μια θεωρητική απειλή ρωσικής επίθεσης κατά του ΝΑΤΟ. Αυτό που έχει σημασία είναι ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση συνεχίζει τη δημιουργία του «ισχυρότερου στρατού στην Ευρώπη» με βάση τις υφιστάμενες συνθήκες, δηλαδή τελικά στο πλαίσιο της εθνικής εξουσίας της. Με αυτόν τον τρόπο, η ομοσπονδιακή κυβέρνηση συνεχίζει την υποκριτική ευρωπαϊκή πολιτική που εφάρμοσε υπό την καγκελάριο Μέρκελ: ρητορικά πάντα φιλική προς την Ευρώπη, τις τελευταίες δεκαετίες απέρριψε πλήθος γαλλικών πρωτοβουλιών για στενότερη οικονομική ολοκλήρωση, με τελευταία την επείγουσα πρωτοβουλία του Γάλλου προέδρου Μακρόν.

Αλλά και για τον καγκελάριο Μερτς, που είναι «γιος» του Σόιμπλε, τα ευρωομόλογα είναι έργο του διαβόλου. Δεν υπάρχει κανένα σοβαρό σημάδι ότι η γερμανική κυβέρνηση λαμβάνει σοβαρά μέτρα για να δημιουργήσει μια Ευρωπαϊκή Ένωση ικανή να δράσει στην παγκόσμια πολιτική σκηνή.

Με δεδομένο τον καθημερινά αυξανόμενο δεξιό λαϊκισμό σε όλες τις χώρες μας, ένα τέτοιο, από καιρό αναγκαίο βήμα προς την περαιτέρω ολοκλήρωση της ΕΕ και, ως εκ τούτου, προς την παγκόσμια ικανότητά της να αναλάβει δράση, θα βρει ακόμη λιγότερη αυθόρμητη υποστήριξη από ό,τι μέχρι τώρα. Στα περισσότερα δυτικά κράτη-μέλη της ΕΕ, οι εσωτερικές πολιτικές δυνάμεις οι οποίες υποστηρίζουν την αποκέντρωση ή την ανατροπή της ΕΕ, ή τουλάχιστον την αποδυνάμωση των αρμοδιοτήτων των Βρυξελλών, είναι ισχυρότερες από ποτέ. Γι’ αυτό θεωρώ πιθανό ότι η Ευρώπη θα είναι λιγότερο από ποτέ σε θέση να αποσυνδεθεί από τις ΗΠΑ. Η ουσιαστική πρόκληση θα είναι έτσι αν θα μπορέσει να διατηρήσει την κανονιστική και μέχρι τώρα δημοκρατική και φιλελεύθερη ταυτότητά της.

Στο τέλος μιας πολιτικής ζωής η οποία ήταν μάλλον ευνοϊκή από πολιτική άποψη, δεν μου είναι εύκολο να καταλήξω στο συμπέρασμα που, παρόλα αυτά, είναι επιτακτικό: η περαιτέρω πολιτική ολοκλήρωση, τουλάχιστον στον πυρήνα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δεν ήταν ποτέ τόσο ζωτικής σημασίας για εμάς όσο σήμερα. Και ποτέ δεν ήταν τόσο απίθανη.

Το κείμενο είναι το ελάχιστα αναθεωρημένο από τον Jürgen Habermas για την Süddeutsche Zeitung χειρόγραφο της ομιλίας την οποία έδωσε ο φιλόσοφος στις 19 Νοεμβρίου στο πλαίσιο ενός συμποσίου για την κρίση των δυτικών δημοκρατιών στο Ίδρυμα Siemens του Μονάχου.

Μετάφραση και επιμέλεια κειμένου από τη γερμανική γλώσσα: Αναστασία Μαρινοπούλου