Τα ΝΕΑ - Τεχνολογία | Αριστοτέλης Ράπτης

Γεγονότα και ερμηνείες

Wed, 02/25/2026 - 17:40

«Ποια είναι η πράξη που χαρακτηρίζεται ως ηρωική; Γιατί “πράξη” δεν έκαναν οι 200. Το να σε πάρουν από τη φυλακή και να σε στήσουν στον τοίχο δεν είναι πράξη. Ηρωες δεν ήσαν οι 300 στις Θερμοπύλες γιατί πολέμησαν και έπεσαν υποχρεωτικά (τοις κείνων ρήμασι πειθόμενοι). Ηρωες αντίθετα ήσαν οι 700 Θεσπιείς που πολέμησαν και έπεσαν εθελοντικά και τους οποίους κανένας δεν θυμάται. Ηρωες ήσαν οι αξιωματικοί του μετώπου του 5/42 συντάγματος πεζικού με τον συνταγματάρχη Δημήτριο Ψαρρό που τους κατέσφαξε ο Βελουχιώτης. Ηρωας ήταν ο πιτσιρίκος που πέταγε ψωμιά στον κόσμο από το γερμανικό φορτηγό. Τον έπιασε ο ναζί και του έκοψε το χέρι με την ξιφολόγχη (αυτόπτης μάρτυς η μητέρα μου)».

Το παραπάνω είναι μήνυμα αναγνώστη, με αφορμή τις φωτογραφίες των 200 που οδηγούνται στην Καισαριανή για εκτέλεση από τις γερμανικές δυνάμεις Κατοχής (τα πλήρη στοιχεία του στη διάθεσή μου, εκείνος αυτοπροσδιορίζεται ως γιος ταγματάρχη του ΕΛΑΣ). Το παραθέτω, επειδή θίγει ένα πολύ σοβαρό ζήτημα για συζήτηση: τα γεγονότα και τις ερμηνείες τους – ή μάλλον το «καπέλωμα» των ερμηνειών που εκ των υστέρων δίνονται από εκπροσώπους κατά βάση αυταρχικών ιδεολογιών, φιλτραρισμένων από τη μεταμοντέρνα σχετικοποίηση.

Τα ερωτήματα αυτά, ιδιαίτερα συγκροτημένα, θέτει σε άρθρο του και ο καθηγητής Στάθης Καλύβας («Καθημερινή». 22/2/2026). Ο Καλύβας αναρωτιέται «τι ακριβώς συνεισφέρει η ανακάλυψη αυτών των φωτογραφικών ντοκουμέντων;». Και απαντά ότι, κυρίως, εισφέρει «συγκινησιακή φόρτιση και πολιτική χειραγώγηση». Κι ίσως, «ιστορική στρέβλωση». Η ανάγνωση του Καλύβα θέτει τη βάση της συζήτησης. Είναι αλήθεια ότι οι εικόνες χρησιμοποιούνται εκ των υστέρων από το ΚΚΕ για να δοθεί η δική του άποψη στα γεγονότα. Τι λέει το ΚΚΕ. Οτι είναι κόμμα αγώνων και θυσίας, το κόμμα που έδωσε νεκρούς στον αγώνα της ελευθερίας. Η ανάγνωση αυτή έχει δυο ανακρίβειες: η μία είναι η ταυτότητα των εκτελεσθέντων – δεν είναι όλοι ΚΚΕ, ή δεν είναι μόνο ΚΚΕ (χθες, η Ισραηλιτική Κοινότητα Αθηνών έκανε αναφορά στην εθνοθρησκευτική ταυτότητα τριών εκ των εκτελεσθέντων, που ήταν εβραίοι)· η άλλη είναι η στάση του ΚΚΕ πριν από την εκτέλεση των 200 αλλά και μετά, στον πόλεμο και στον εμφύλιο.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Ο Καλύβας κάνει αναφορά στο πρόταγμα των κομμουνιστών τα χρόνια της Κατοχής. Δεν έκαναν απλώς αντίσταση, γράφει. «Εκαναν επανάσταση». Σκοπός τους δεν ήταν μόνο η απελευθέρωση, ήταν «και η συγκρότηση ενός σοβιετικού κράτους, δηλαδή μιας κομμουνιστικής δικτατορίας». Μιλάει επίσης για τις άλλες οργανώσεις αντίστασης, πλην των κομμουνιστικών – κάποιες εκ των οποίων εξουδετερώθηκαν από το ΚΚΕ. Ολα αυτά, βεβαίως, είναι κανονική ιστορία: αναφορά στα γεγονότα και, όταν αυτά απομακρύνονται, στις πηγές. Ως πηγή, προφανώς και οι φωτογραφίες που μόλις ανακαλύφθηκαν είναι πολύτιμες.

Αλλά η υποδοχή τους δεν έγινε από ιστορικούς έτοιμους να σκύψουν στις πολυπλοκότητες που κάθε ιστορική περίοδος περιέχει αλλά ως μια αφορμή επαναφοράς της μυθικής συγκίνησης, την οποία πάντα βάζει μπροστά το Κόμμα, για να αναζητήσει οπαδούς ή να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση των ήδη δεδομένων οπαδών του.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

Η εντυπωσιοθηρία του κόμματος, άλλωστε, υπολογίζει ιδιαίτερα τις πρόχειρες αναγνώσεις των ΜΜΕ και των σόσιαλ μίντια, όπου προκατειλημμένες απόψεις κάνουν πόλεμο επιβολής. Κάπως έτσι, ένα εργαλείο της ιστορίας μετατρέπεται σε υλικό προπαγάνδας.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Και το χειρότερο: κάπως έτσι, ένα υλικό προπαγάνδας γίνεται αφορμή για ad hominem επιθέσεις κατά όσων, επικαλούμενοι επιστημονικό ή και προσωπικό ενδιαφέρον, αρνούνται να συμφωνήσουν με την απλοϊκότητα των «εγκεκριμένων» από το κομματικό ιερατείο απόψεων. Οι πολυπλοκότητες δεν αρέσουν στα ιερατεία.

Το μεταμοντέρνο ψέμα

Η μεταμοντέρνα ανάγνωση των πραγμάτων δεν αφορά μόνο ζητήματα της ιστορικής αλήθειας. Τα γεγονότα στο Νοσοκομείο της Νίκαιας και η εν πολλοίς μιντιακή και σοσιαλμιντιακή ερμηνεία τους δείχνουν ότι, παρότι τα δεδομένα είναι μπροστά μας, μπορούμε εύκολα να τα παρακάμπτουμε, επειδή τα παρακάμπτουν οι έτοιμες ερμηνείες τους. Κι αυτό είναι πρόβλημα της ίδιας τάξης.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Τι συνέβη ακριβώς; Ενας υπουργός, ο αρμόδιος υπουργός, εμποδίσθηκε βίαια να προσέλθει σε νοσοκομείο, για τη λειτουργία του οποίου έχει την πολιτική ευθύνη.

Τι μαθαίνουμε, διαβάζουμε και συζητάμε, λόγω της εν θερμώ, μεταμοντέρνας ύφανσης επικοινωνιακής αντεπίθεσης; Πως για ό,τι συνέβη εκεί ευθύνεται ο εν λόγω υπουργός. Η ερμηνεία του συμβάντος τείνει να εξαφανίσει το γεγονός της βίαιης παρεμπόδισης του υπουργού. Αντίθετα, εμφανίζονται να φταίνε οι αστυνομικοί που τον συνόδευαν, ο ίδιος επειδή έχει την κακή συνήθεια να απευθύνει ερωτήσεις στους διαδηλωτές – και η συζήτηση έχει εξελιχθεί αν ένας γιατρός-διαδηλωτής έριξε γροθιά ή έφτυσε τον υπουργό!

Η ουσία είναι ότι η πολιτική οξύτητα αδιαφορεί για τα γεγονότα και αμέσως προτείνει τις ερμηνείες τους, εν ανάγκη μοντάροντας το βίντεο των γεγονότων για να υπακούσει στην κρεατομηχανή των σημερινών σκοπιμοτήτων. Παρ’ όλα αυτά, η αλήθεια μπορεί να είναι «πολύπλοκη», αλλά υπάρχει και δίνει αγώνα επιβίωσης απέναντι στο μεταμοντέρνο ψέμα.

Categories: Τεχνολογία

Η «εταιρική αμνησία» στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης

Wed, 02/25/2026 - 17:36

Στην ταινία Indiana Jones and the Dial of Destiny, ο εμβληματικός αρχαιολόγος δεν φτάνει μόνος στον στόχο του. Η συνεργασία με τη νεότερη συνεργάτιδά του λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η γνώση δεν είναι απλώς πληροφορία αλλά μεταβίβαση εμπειρίας από γενιά σε γενιά. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στις επιχειρήσεις σήμερα — μόνο που σε πολλές περιπτώσεις η αλυσίδα αυτή κινδυνεύει να σπάσει.

Καθώς η τεχνητή νοημοσύνη εισέρχεται δυναμικά στην καθημερινή λειτουργία των οργανισμών και οι πολιτικές πρόωρης αποχώρησης προσωπικού απομακρύνουν τα senior στελέχη, ολοένα και περισσότεροι ειδικοί προειδοποιούν για ένα νέο φαινόμενο: την «εταιρική αμνησία». Πρόκειται για την απώλεια άγραφης γνώσης — εκείνης που δεν αποτυπώνεται σε εγχειρίδια ή βάσεις δεδομένων αλλά μεταδίδεται μέσα από εμπειρία, λάθη και πρακτική συνεργασία.

Η NASA είχε βιώσει κάτι αντίστοιχο ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2000, όταν η γενιά των μηχανικών που οδήγησε τον άνθρωπο στη Σελήνη άρχισε να συνταξιοδοτείται. Τα σχέδια του πυραύλου Saturn V δεν χάθηκαν ποτέ, όπως συχνά αναφέρεται. Εκείνο που κινδύνευσε ήταν το «πώς» — γιατί μια συγκόλληση γινόταν με συγκεκριμένο τρόπο ή πώς ένας έμπειρος μηχανικός μπορούσε να εντοπίσει πρόβλημα απλώς από τον ήχο ενός κινητήρα. Η NASA αναγκάστηκε τελικά να επαναπροσλάβει συνταξιούχους ως συμβούλους, πληρώνοντας μάλιστα υψηλότερα ποσά για τη γνώση που είχε ήδη αποχωρήσει.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m1'); });googletag.cmd.push(function() {googletag.display('300x250_middle_1')})

Σήμερα, πολλές επιχειρήσεις φαίνεται να επαναλαμβάνουν το ίδιο λάθος. Προγράμματα εθελουσίας εξόδου για εργαζομένους άνω των 50 ή 55 ετών θεωρούνται εύκολη λύση για μείωση κόστους, ενώ ταυτόχρονα η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει μεγάλο μέρος των καθημερινών εργασιών. Το αποτέλεσμα όμως είναι διπλό.

Από τη μία πλευρά, οι νεότεροι εργαζόμενοι χάνουν το στάδιο της «μάθησης μέσα από τη δουλειά». Οι επαναλαμβανόμενες και διοικητικές εργασίες — που παλαιότερα λειτουργούσαν ως σχολείο επαγγελματικής ωρίμανσης — εκτελούνται πλέον από αλγόριθμους. Από την άλλη, η υπερβολική εξάρτηση από την ΑΙ δημιουργεί τον κίνδυνο γνωστικής αδράνειας.

Έρευνα του Harvard Business School σε συμβούλους της Boston Consulting Group έδειξε ότι η χρήση ΑΙ βελτίωσε σημαντικά την απόδοση των λιγότερο έμπειρων εργαζομένων. Ωστόσο, ανέδειξε και έναν σοβαρό κίνδυνο: όταν η τεχνητή νοημοσύνη αναλαμβάνει την ανάλυση και τη σύνθεση ιδεών, οι χρήστες σταδιακά μειώνουν τη δική τους κριτική σκέψη.

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_2'); });

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_m2'); });

Οι νευροεπιστήμες επιβεβαιώνουν το φαινόμενο. Τα νευρωνικά δίκτυα ενισχύονται μέσω επανάληψης και προσπάθειας. Όταν η επίλυση προβλημάτων ανατίθεται συστηματικά σε μηχανές, εξασθενούν δεξιότητες όπως η σύνθετη ανάλυση, η επιχειρηματολογία και η λήψη αποφάσεων σε συνθήκες αβεβαιότητας.

Η αγορά εργασίας κινδυνεύει έτσι να μετατραπεί σε «κλεψύδρα», όπως περιγράφει ο οικονομολόγος του MIT Ντέιβιντ Ότορ: μια μικρή ελίτ υψηλά αμειβόμενων στρατηγικών στελεχών στην κορυφή και μια μεγάλη βάση χαμηλής αξίας υπηρεσιών, με εξαφάνιση των ενδιάμεσων θέσεων όπου οι junior εξελίσσονταν σε senior. Πρόκειται για δομική αδυναμία που μακροπρόθεσμα μειώνει την ανθεκτικότητα των οργανισμών.

Παράλληλα, εμφανίζεται ένας ακόμη κίνδυνος: η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να υποβαθμιστεί. Μελέτες πανεπιστημίων όπως της Οξφόρδης και του Κέιμπριτζ έχουν δείξει ότι όταν τα μοντέλα εκπαιδεύονται κυρίως με περιεχόμενο που παράγεται από άλλες ΑΙ — λόγω έλλειψης νέας ανθρώπινης σκέψης — τα αποτελέσματα γίνονται πιο ομοιόμορφα και λιγότερο δημιουργικά, οδηγώντας σε αυτό που οι ερευνητές ονομάζουν «model collapse».

googletag.cmd.push(function() { googletag.display('300x250_middle_3'); });

Ορισμένες πρωτοπόρες εταιρείες επιχειρούν ήδη να αντιδράσουν. Δημιουργούν «πρωτόκολλα γνωστικής τριβής», όπου ομάδες καινοτομίας ή στρατηγικής υποχρεώνονται να αναπτύσσουν ιδέες χωρίς τη βοήθεια αλγορίθμων πριν χρησιμοποιήσουν ΑΙ για επιβεβαίωση ή βελτίωση. Στόχος είναι να διατηρηθεί η ανθρώπινη κρίση ως βασικός πυρήνας δημιουργίας αξίας.

Η απάντηση, σύμφωνα με ειδικούς της αγοράς εργασίας, δεν βρίσκεται στην επιλογή μεταξύ εμπειρίας και τεχνολογίας αλλά στη σύνθεσή τους. Οι senior εργαζόμενοι προσφέρουν ιστορική μνήμη, αντίληψη κινδύνου και μακροπρόθεσμη στρατηγική. Οι junior φέρνουν τεχνολογική άνεση, ταχύτητα και νέες οπτικές. Όταν συνεργάζονται, δημιουργείται πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα.

Σε έναν κόσμο όπου σχεδόν τα πάντα μπορούν να αυτοματοποιηθούν, το πραγματικό ανταγωνιστικό πλεονέκτημα δεν θα είναι η πρόσβαση στην τεχνολογία αλλά η ικανότητα λήψης αποφάσεων με κρίση, ηθική και διαίσθηση. Γιατί το μεγαλύτερο ρίσκο δεν είναι να αποτύχει η τεχνητή νοημοσύνη — αλλά να μην υπάρχουν αρκετά εκπαιδευμένοι άνθρωποι για να καταλάβουν πότε και γιατί απέτυχε.